Παρουσιάσεις

Ομιλία για το βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη Πού να βρω την ψυχή μου… γ’ τόμος «Ιδέες»

 

Καλησπέρα σας,

Ευχαριστώ τον Μίκη Θεοδωράκη για την τιμή που μου κάνει να συμμετάσχω στην παρουσίαση των βιβλίων του.

Ο τόμος «Ιδέες», για τον οποίο θα σας μιλήσω, αποτελείται από κείμενα, άρθρα, συνεντεύξεις, δηλώσεις και δημόσιες ομιλίες του από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 έως το 2002.

Το βιβλίο αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες: Το ζήτημα της ελληνικότητας και το πρόβλημα που δημιουργείται από την άρνησή της, το πρόβλημα της παγκόσμιας κρίσης πολιτισμού– θα τοποθετηθώ μόνο για τη θέση του Θεοδωράκη «ελεύθερος χρόνος και πολιτισμός» και, τέλος,  το πρόβλημα της ειρήνης.

Λόγω του περιορισμένου χρόνου θα αναφερθώ επιγραμματικά στα τρία αυτά μεγάλα θέματα.

Ξεκινώ από την ελληνικότητα.  

Ο Θεοδωράκης δεν αντιλαμβάνεται την ελληνικότητα ως  στοιχείο  έπαρσης ή εθνικισμού, αλλά ως ανθρωποκεντρικό σύστημα σκέψης, φιλοσοφίας και στάσης ζωής· ως σύστημα αξιών και αξιολόγησης του ίδιου του ανθρώπου. Μία κοσμοθεωρία, τελικά, με την οποία η δυτική κοσμοθεωρία που εμπνεύστηκε από τις θεοκρατικές και δεσποτικές αντιλήψεις, βρίσκεται  σε τόσο μεγάλη απόσταση που δημιουργείται, συχνά, αγεφύρωτο χάσμα.

*** 

Όταν οι πρώτοι αγωνιστές ξεκινούν την Επανάσταση του 1821, αντιμετωπίζουν τρία μέτωπα: τα όπλα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το μέτωπο των μετέπειτα «προστατών» μας και το μέτωπο των διανοουμένων της Ευρώπης που αμφισβητούν την ιστορική συνέχεια του ελληνικού έθνους.

Όταν δημιουργήθηκε το νεοελληνικό κράτος– από τους Βαυαρούς βασιλιάδες σε συνεργασία με την ελληνική ελίτ της εποχής και σύμφωνα με τα πρότυπα της δυτικής απολυταρχίας, και με αποτέλεσμα να καταργηθεί το τελευταίο βίωμα δημοκρατίας τα Κοινά–, ο ελληνικός λαός γαλουχήθηκε, από την πολιτική εξουσία αλλά και από τους Έλληνες διανοουμένους που είχαν προσχωρήσει στο βαυαρικό στρατόπεδο, με το δόγμα ότι η Ελλάδα δεν είναι παρά μια καθυστερημένη περιφέρεια της Ευρώπης. Έτσι, εδραιώθηκε η πεποίθηση ότι  η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να έχει για πάντα ξένους προστάτες, τους οποίους θα υπακούει αδιαμαρτύρητα και θα ευγνωμονεί με δουλοπρέπεια.

Μέσα από το πρίσμα μιας  δικής της δήθεν υπεροχής, η ευρωπαϊκή ελίτ αντιμετώπισε τους Έλληνες σαν καθυστερημένες και υπανάπτυκτες μάζες, που δεν είχαν καμία σχέση καταγωγής ή έστω πολιτισμού με το παρελθόν. Η δε ελληνική ελίτ από τη μια κράτησε  προγονολατρικά και μόνο για το εαυτό της τη σχέση με το παρελθόν και από την άλλη βάλθηκε, λόγω των  οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων που είχε, να δυτικοποιήσει βιαίως τον ελληνικό λαό. Προσπάθησε δε να διαγράψει από τη συνείδηση του λαού το ελληνικό βίωμα κοινωνίας, δημοκρατίας και πολιτισμού και να του στερήσει την αυτογνωσία και, τελικά,  την εμπιστοσύνη στον εαυτό του.

Έτσι αποπροσανατολιστήκαμε και τελικά απομακρυνθήκαμε από τον στόχο της εθνικής ολοκλήρωσης, όπως την είχαν οραματιστεί οι πρώτοι επαναστάτες.   «Γιατί αν λ.χ. υπήρχαν φωτεινά μυαλά για να αναλύσουν τις κοινωνικές συνθήκες που είχαν επιβάλει οι  ίδιοι οι Έλληνες  κατά τη διάρκεια του 18ου και 19ου αιώνα, τότε δεν θα είχαμε ανάγκη να εισάγομε ξένα Μοντέλα Κρατικής Εξουσίας και Διακυβέρνησης σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, τους διάφορους «-ισμούς» για ιδεολογικά πρότυπα, αλλά θα προσπαθούσαμε να εκσυγχρονίσουμε τις ήδη υπάρχουσες συνθήκες που επί πλέον μας διαφοροποιούσαν από την Ευρώπη, φέρνοντας ουσιαστικά στην επιφάνεια  τη μεγάλη αντίθεση ανάμεσα στην ελληνική και τη δεσποτική αντίληψη που, από τη στιγμή που εμφανίστηκε, χώρισε την ανθρωπότητα σε δύο αντίθετα Συστήματα Σκέψης, το Ελληνικό και το θεοκρατικό-δεσποτικό, σε δύο Συστήματα Φιλοσοφίας, σε δύο Κοσμοθεωρίες και τελικά Συστήματα Αξιών και αξιολόγησης του ίδιου του ανθρώπου και που την εποχή της ελληνικής Επανάστασης το δεύτερο, το απολυταρχικό ανθελληνικό, κυριαρχούσε τότε στον Δυτικό κόσμο», γράφει ο Μίκης Θεοδωράκης.

***

Ο Θεοδωράκης,  με βάση τον θεμελιώδη ρόλο του πολιτισμού στη συγκρότηση της κοινωνίας, εκπονεί τη θεωρία των ανθρωπομονάδων και καταθέτει στα 1987 µία ολοκληρωμένη πρόταση για τον ελεύθερο χρόνο, προκειμένου ο άνθρωπος να απελευθερωθεί από το μαγγανοπήγαδο τού διδύµου «παραγωγή-κατανάλωση» που τον συνθλίβει, τον οδηγεί σε  πνευµατική και ηθική αποσύνθεση και, τελικά, στη δημιουργία αντιπνευματικών και αντιανθρώπινων κοινωνιών.

Τα εκατομμύρια των εργαζομένων του πλανήτη, που ξυπνούν κάθε πρωί για να κάνουν τις εξοντωτικές (σωµατικά ή ψυχικά) δουλειές που απεχθάνονται, είναι οι σύγχρονοι δούλοι. Κι όταν ολοκληρώσουν τη δουλειά της ηµέρας, επιστρέφουν στα σπίτια τους εξαντλημένοι, άδειοι από σωµατικές και ψυχικές δυνάµεις, άδειοι  από συναισθήµατα, άδειοι από «ανθρωποµονάδες». Άραγε, πόση επικοινωνία µε τα έργα τέχνης και τον πολιτισµό είναι δυνατόν να έχουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι;

Η αλλαγή των παραγωγικών σχέσεων με την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής δεν μπορεί να οικοδομήσει από μόνη της μια πραγματικά δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία, τονίζει ο Θεοδωράκης. Δεν αρκεί, δηλαδή, η ποσοτική αλλαγή, αλλά χρειάζεται οπωσδήποτε και η ποιοτική αλλαγή, την οποία θα εξασφαλίσει εκείνος ο άνθρωπος, ο οποίος θα δράσει μέσα σ’ ένα περιβάλλον αδούλωτης εργασίας και θα έχει τον απαραίτητο ελεύθερο χρόνο για να ανακαλύψει, μέσω του πολιτισμού και της πνευματικής δημιουργίας, άρα πλήρης ανθρωπομονάδων,  την πεμπτουσία της ύπαρξής του και να συνδεθεί με τον άλλο. Επομένως να ολοκληρωθεί και έτσι να σταθεί ικανός όχι μόνον να εγκαταστήσει ένα πραγματικά δημοκρατικό κοινωνικοπολιτικό σύστηµα, αλλά και να διαφυλάξει την ομαλή λειτουργία του και να κατευθύνει την εξέλιξή του.  

***

Ολοκληρώνω την τοποθέτησή μου με λίγα λόγια για το πρόβλημα της ειρήνης.

Ο αναγνώστης  θα διαπιστώσει ότι η ειρήνη για τον Θεοδωράκη δεν είναι μία κατάσταση μη πολέμου ούτε είναι συμβιβασμός ή σύμβαση μεταξύ κρατών. Είναι μία διαρκής κατάσταση ελευθερίας, δημιουργίας, ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας των κρατών-εθνών  προς όφελος των λαών τους.

Κυπριακό, Παλαιστινιακό, βομβαρδισμοί της Σερβίας, του Αφγανιστάν και του Ιράκ και ο Μίκης είναι πάντα παρών στους αγώνες. Με πρωτοβουλίες, διαμαρτυρίες, συναυλίες συμπαράστασης, αλλά και απόψεις, θέσεις και προτάσεις, όπως παραθέτονται στο βιβλίο.  

Στα 1986 εμπνέεται και ιδρύει μαζί με 58 σημαίνοντα πρόσωπα της πολιτιστικής, πολιτικής και  οικονομικής ζωής του τόπου την Επιτροπή Ελληνοτουρκικής Φιλίας. Αντίστοιχη Επιτροπή δημιουργείται και στην Κωνσταντινούπολη από 30 προσωπικότητες στους ίδιους τομείς. Βασικοί στόχοι των Επιτροπών ήταν η επίλυση του κυπριακού, η ειρηνική γειτνίαση και η συνεργασία των δύο λαών.

Για τον Θεοδωράκη ο αγώνας για την ειρήνη είναι βασική επαναστατική αρχή και ύψιστο πατριωτικό και διεθνιστικό καθήκον. Και αυτό το απέδειξε και στις 4ης Φεβρουαρίου 2018 με την παρουσία του στο συλλαλητήριο για τη Μακεδονία.

Σας ευχαριστώ.

Αναστασία Βούλγαρη

Βιβλιοπωλείο Ιανός,
Αθήνα, 16.01.2019

 

 

Ολόκληρο το βίντεο της εκδήλωσης.  

.be&fbclid=IwAR21BvZvwyxcc_CYBpHl7uFQNJ2YQCk62NzSsXwEsqhaFo_V4OMu2NHPf-8">
.be&fbclid=IwAR21BvZvwyxcc_CYBpHl7uFQNJ2YQCk62NzSsXwEsqhaFo_V4OMu2NHPf-8

 

 

© 2014 Αναστασία Βούλγαρη.

κατασκευη ιστοσελιδας - XTD